Hasan Hastürer, YDÜ Kurucu Rektörü Dr. Suat Günsel’le Girne’de HMAS TEAL Denizcilik Müzesi’nde konuştu. Günsel, yaşama bakış açısının temel ilkelerini anlattı.
Dr. Suat Günsel, Kıbrıs Türk halkındaki kronik olumsuzluk duygusuyla ilgili, “Şikayet etmek biraz alışkanlık haline getirildi. Kuzey Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk halkının her alanda gösterdiği gelişim ve sahip oldukları küçümsenemez. Kronik olumsuzluğun hiçbir getirisi yoktur.” dedi.
Hayatın ve ekonominin sürdürülebilirliği için paranın önemli olduğunu belirten Dr. Günsel, “Para önemli diye paraya esir olmamak gerekir. Para başına buyruk, talimat kabul etmeyen, bir değerin adıdır. Tutsak almayı sever. Önemli olan paraya tutsak olmadan, tam tersine parayı tutsak almaktır.” ifadelerini kullandı.
Özel Röportaj
Girne’de görülmeye değer eşsiz bir müze…
YDÜ’de müzecilik zincirinin son halkası HMAS TEAL Denizcilik Müzesi’ni YDÜ Kurucu Rektörü Dr. Suat Günsel’le birlikte gezdik… Müze yetkililerine yönelttiğim sorular ve yanıtları da şöyle…
Soru: Geminin neden iki ismi var? Hikayesi nasıl başladı?
Yanıt: Geminin hikayesi İngiltere’de başladı. Ton sınıfı mayın avlama ve tarama gemisi olarak inşa edilen gemi, 20 Temmuz 1956’da HMS JACTON adıyla İngiliz Kraliyet Donanması hizmetine girdi. Daha sonra Avustralya tarafından satın alındı ve 30 Ağustos 1962’de HMAS TEAL adını alarak Avustralya Kraliyet Donanması’nda aktif göreve başladı. Geminin iki ismi, İngiliz ve Avustralya Kraliyet donanmalarında geçen iki ayrı döneminden kalma. HMS ve HMAS kısaltmaları ise “His/Her Majesty’s Ship” (Majestelerinin Gemisi) ve HMAS “His/Her Majesty’s Australian Ship” (Majestelerinin Avustralya Gemisi) anlamına geliyor.
Soru: Gemiyi dünya denizcilik tarihi açısından özel kılan nedir?
Yanıt: HMAS TEAL, İngiliz Kraliyet Donanması’nın 1950’lerde geliştirdiği Ton sınıfı mayın avlama ve tarama gemilerinin günümüze ulaşan son yüzen örneğidir. Dolayısıyla yalnızca Kıbrıs için değil, dünya denizcilik tarihi açısından da benzersiz bir kültürel miras niteliği taşıyor.
Soru: HMAS TEAL, donanma yıllarında hangi önemli görevleri üstlendi?
Yanıt: 1963-1973 yılları arasında mayın karşı tedbirleri, deniz güvenliği, hidrografik araştırmalar ve eğitim görevlerinde bulundu. 1963’te Bougainville açıklarında İkinci Dünya Savaşı’ndan kalan mayınların temizlendiği Operation GARDENING harekatına katıldı. Endonezya-Malezya Çatışması sırasında Uzak Doğu’da devriye görevleri yürüttü. 1967’de ise Ton sınıfında Avustralya kıtasının çevresini dolaşan ilk gemi oldu.
Soru: Donanma görevi sona erdikten sonra gemiye ne oldu?
Yanıt: HMAS TEAL, 31 Mayıs 1973’te, toplam 182 bin 83 deniz mili seyir yaptıktan sonra aktif donanma hizmetinden ayrıldı. 1977’de satılarak sivil hayata geçti. Sonraki yıllarda Karayipler’de dalış destek gemisi, yolcu gemisi ve balıkçı gemisi olarak farklı görevler üstlendi.
Soru: HMAS TEAL’in Kıbrıs hikayesi nasıl başladı?
Yanıt: Gemi, 1994’te Yakın Doğu Üniversitesi bünyesinde kurulan Denizcilik Fakültesi’nde uygulamalı denizcilik eğitimlerinde kullanılmak için satın alınarak Kıbrıs’a getirildi. 2013 yılında ise Denizcilik Fakültesi ile birlikte Girne Üniversitesi’ne devredilerek eğitim misyonunu burada sürdürdü. Yaklaşık 30 yıl boyunca yüzlerce kaptan, güverte zabiti ve denizcilik profesyonelinin yetişmesine katkı sağlayan geminin üstlendiği uygulamalı eğitim rolünü bugün Girne Üniversitesi’nin son teknoloji simülasyon sistemleri sürdürüyor.
Soru: Eğitim gemisinin müzeye dönüştürülmesi nasıl bir anlam taşıyor ve bu karar nasıl ortaya çıktı?
Yanıt: HMAS TEAL’in sahip olduğu eşsiz tarihsel değerin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla, Yakın Doğu Üniversitesi Kurucu Rektörü Dr. Suat Günsel’in vizyonuyla geminin Denizcilik Müzesi’ne dönüştürülmesine karar verildi. Bu karar, Yakın Doğu Üniversitesi’nin uzun yıllardır sürdürdüğü kültürel mirası koruma ve müzecilik vizyonunun da doğal bir devamı oldu. Kıbrıs Modern Sanat Müzesi, Kıbrıs Araba Müzesi, Kıbrıs Herbaryum ve Doğa Tarihi Müzesi, Lefkoşa Müzesi ve GÜNSEL Sanat Müzesi ile oluşturulan güçlü kültür-sanat ekosistemine, HMAS TEAL Denizcilik Müzesi ile denizcilik mirası da eklendi.
Soru: Müze, yalnızca geminin kendi tarihini mi anlatıyor?
Yanıt: Hayır. Müze aynı zamanda Akdeniz ve Kıbrıs’ın binlerce yıllık denizcilik mirasını anlatıyor. Kıbrıs’ın liman geçmişinden ticaret yollarına, deniz savaşlarından balıkçılık kültürüne ve denizcilik teknolojilerinin gelişimine uzanan geniş bir tarihsel perspektif sunuyor. Tarihi haritalar, belgeler, navigasyon cihazları ve özgün denizcilik objeleri bu anlatıyı destekliyor.
Soru: Ziyaretçileri gemide nasıl bir müze deneyimi bekliyor?
Yanıt: Müze beş ana sergi alanından oluşuyor. Ana güverte, başaltındaki dokuz oda, üst güvertedeki 13 kamara, kumanda merkezi ve kaptan köşkü ziyaretçilere açıldı. Özellikle kaptan köşkündeki özgün seyir, haberleşme ve kontrol cihazları ziyaretçilere gerçek bir savaş ve eğitim gemisinin komuta merkezini deneyimleme fırsatı sunuyor.
Müze deneyimi daha girişte Ai. Prof. DUX ile başlıyor. Yakın Doğu Üniversitesinin yapay zeka temelli akademik figürü DUX, müzenin girişinde ziyaretçileri karşılayarak dijital bir rehber görevi üstleniyor.
Soru: Çağdaş sanat neden müzenin önemli bir parçası?
Yanıt: Müze, denizcilik tarihini yalnızca tarihi objelerle anlatmıyor. Deniz temalı çağdaş sanat eserleri, gemi modelleri ve Piri Reis haritalarından seçilmiş kesitlerle tarih ve sanat arasında özgün bir bağ kuruluyor. Böylece tarihi bir gemi de yaşayan bir kültür ve sanat mekanına dönüşüyor.
Soru: Müzenin Kıbrıs açısından en önemli değeri nedir?
Yanıt: HMAS TEAL; savaş gemisi, sivil gemi, eğitim gemisi ve nihayet müze olarak farklı dönemlerin hafızasını aynı gövdede taşıyor. Sınıfının dünyada ayakta kalan son yüzen örneğinin Girne’de korunması son derece kıymetli. Müze, yalnızca tarihi bir gemiyi korumuyor; Akdeniz’in ve Kıbrıs’ın denizcilik mirasını gelecek kuşaklara aktaran yaşayan bir kültür merkezi olarak bu ortak hafızayı geleceğe taşıyor.